Βάιντα, Γκιρ, διαστηµικός τρόµος και ζοφερό µέλλον Δευτέρα, 24 Απριλίου 2017 00:01


«Τα Σαγόνια του Καρχαρία» του Στίβεν Σπίλµπεργκ, που προβλήθηκαν στις ΗΠΑ την 20ή Ιουνίου 1975, αλλά και το «Αλιεν: Ο Επιβάτης Διαστήµατος» του Ρίντλει Σκοτ, που βγήκε στις αµερικανικές αίθουσες την 25η Μαΐου 1979, ήταν δυο ταινίες που γνώρισαν τεράστια επιτυχία, κι έγιναν blockbusters.


264 1003

Αλλαξαν, µάλιστα, καθοριστικά τη µέχρι τούδε εικόνα του µαγευτικού θαλάσσιου βυθού και του αχανούς… ανεξερεύνητου διαστήµατος στην ανθρώπινη συνείδηση. Η ανθρώπινη πεποίθηση, που δηµιουργήθηκε από το φόβο ότι τόσο ο βυθός, όσο και η απεραντοσύνη του διαστήµατος δεν θα είναι πλέον φιλικά προς τον άνθρωπο, ήταν αδιαµφισβήτητο γεγονός.

Το µήνυµα από αυτές τις δυο εξαιρετικές ταινίες, που έγραψαν τη δική τους µεγάλη ιστορία στο παγκόσµιο κινηµατογραφικό πάνθεον ήταν ολότελα ξεκάθαρο: «Ανθρωπε, σταµάτα να αναζητάς. Στο επόµενο βήµα σε περιµένει ο θάνατος!».


264 1004

Υπάρχουν ταινίες που εκπέµπουν έναν αθόρυβο γλυκό ήχο πρόσκλησης, ώστε να επανέλθουν οι πολύτιµες µνήµες, ότι κάποιοι µικροί ή ελάχιστα µεγαλύτεροι πυρήνες καλλιτεχνών άλλαξαν καθολικά την εικόνα της τέχνης του 20ού αιώνα. Η αλήθεια είναι ότι, στη «σπουδαία» βιοµηχανική επανάσταση, που συνέπεσε µε την αστικοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου, υπήρξαν κάποιες οντότητες, που ήταν ολοκληρωτικά υιοθετηµένες από τις απαιτητικές Μούσες, αφιερώνοντας κυριολεκτικώς το είναι τους, τις ιδέες τους, τις απόψεις τους στη διαµόρφωση της οπτικής του Κάλλους αλλά και στις µοντέρνες φόρµες που µετασχηµάτισαν ολοκληρωτικά την αντίληψη των πραγµάτων.

Οταν η ισορροπία άρχιζε να ταράζεται στην Κεντρική Ευρώπη από τα σύννεφα του Β' Παγκοσµίου Πολέµου ο καλλιτεχνικός βερολινέζικος πυρήνας του κινήµατος του Μπάουχαους µετατέθηκε στη Δύση. Μέσα σε αυτόν τον πυρήνα της τέχνης αβανγκάρντ υπήρξαν µεγάλοι καλλιτέχνες, ανήσυχα πνεύµατα, όπως οι Ούγγροι Μοχόλι Νάγκι, και Σάντορ Μπόρτνικ, ο Τσεχοσλοβάκος Γιόζεφ Σίµα, αλλά και ο σπουδαίος Πολωνός Βλάντισλαβ Στρεµίνσκι. Με αυτό το ατίθασο πνεύµα καταπιάστηκε στην τελευταία του ταινία ο Πολωνός Αντρέι Βάιντα. Αυτόν τον ακαταµάχητο µποέµ της τέχνης, το δηµιουργό του «Theory of Vision», τον ανένταχτο της δογµατικής σοβιετίλας, τον πολέµιο του σοσιαλιστικού φορµαλισµού, αλλά κι έναν από τους πατεράδες του µετέπειτα νεοϋρκέζικου αφηρηµένου εξπρεσιονισµού, θέλησε να κινηµατογραφήσει ως ύστατο αντίο ο Πολωνός σκηνοθέτης. Η ταινία «Afterimage» είναι η τελευταία του Βάιντα, ο οποίος έφυγε από τα γήινα τον Οκτώβριο του 2016, σε ηλικία 90 χρόνων, έπειτα από 40 κινηµατογραφικές παραγωγές. Ενδεικτικά αναφέρουµε: «A Generation» του 1955, «Κανάλ» του 1957, «Στάχτες και Διαµάντια» του 1958, «Ο Γάµος» του 1973, «Ανθρωπος από Μάρµαρο» του 1977, «Ανθρωπος από Σίδερο» του 1981, «Βαλέσα, Ο Ανθρωπος της Ελπίδας» του 2014.

Στη µεταπολεµική Πολωνία, ο πρωτοποριακός ζωγράφος Βλάντισλαβ Στρεµίνσκι δουλεύει ως καθηγητής στην Εθνική Σχολή Καλών Τεχνών. Ενας µεγάλος καλλιτέχνης που έγινε παγκοσµίως διάσηµος πριν από τον Β' ΠΠ, όπου ήταν και ο ιδρυτής του δεύτερου στον κόσµο Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Λότζ το 1934. Οι µαθητές του τον αντιµετωπίζουν σαν τον «Μεσσία» της µοντέρνας ζωγραφικής, αλλά οι αρχές του πανεπιστηµίου και το υπουργείο Πολιτισµού έχουν διαφορετική άποψη.

Ο Στρεµίνσκι δεν διαπραγµατεύεται τη τέχνη του και αρνείται να συµµορφωθεί στους κανονισµούς του κόµµατος. Αποβάλλεται από το πανεπιστήµιο και την ένωση των καλλιτεχνών, του στερούν τα απαραίτητα, ακόµα και την τροφή. Ο Βάιντα, για µια φορά ακόµα, µε την καλλιτεχνική φόρµα του πολιτικού λόγου που άριστα χειρίζεται, πετυχαίνει να αιχµαλωτίσει µια µοναδική ατµόσφαιρα που αφορά στα τέσσερα τελευταία χρόνια (1949-1952) της ζωής του Στρεµίνσκι. Απόλυτη ηρεµία, γνώση, φανερή αγάπη αλλά και µε µεστότητα υπέροχων εικόνων κινηµατογραφεί το δράµα ενός µεγάλου καλλιτέχνη που εκδιώχθηκε από τις σοβιετικές δυνάµεις κατοχής. Εξέχουσες οι ερµηνείες του Μπόγκουσλαβ Λίντα στο ρόλο του ζωγράφου Στρεµίνσκι και της 22χρονης Ζόφια Βιχλάτς στον ρόλο της κόρης του καλλιτέχνη, Χάνια.


264 1005

Το φιλµικό κοσµοδρόµιο των Γάλλων κινηµατογραφιστών έχει αρχίσει και γίνεται άκρως ενδιαφέρον. Δεν κρύβω ότι στο παρελθόν ήµουν αρκετά επιφυλακτικός ως προς τις σύγχρονες παραγωγές τους, που λίγο έως πολύ έκρυβαν έντονες δόσεις κοµπασµού και µιας φιγουρατζίδικης τάσης να φανούν καλύτεροι, πιο καλλιτεχνικοί, πιο κουλτουριάρηδες και ψαγµένοι από την χολιγουντιανή βιοµηχανία. Ηθελαν να γίνουν οι τροχονόµοι της σύγχρονης ευρωπαϊκής κουλτούρας. Αυτό, βέβαια, τους εµπόδιζε να αποκαλύψουν την δυναµική του εαυτού τους, που είναι άκρως γόνιµη και εποικοδοµητική τα τελευταία χρόνια. Τελικά ηρέµησαν και τα αποτελέσµατα είναι εντυπωσιακά. Αλλωστε, ο γαλλικός κινηµατογράφος έχει την δική του µεγάλη ιστορία.

Η προσπάθεια του Ζαν Πατρίκ Μπενέ, στην πρώτη µεγάλου µήκους ταινία του, τοποθετεί το φακό της κάµεράς του όχι πολύ µακριά στο µέλλον, αλλά στο Παρίσι του 2035 µε τα 10 εκατοµµύρια άνεργους κατοίκους, εµπνευσµένος από την οικονοµική κρίση της Ελλάδας και της Ισπανίας, όπως αναφέρει ο ίδιος ο σκηνοθέτης. Ο γαλλικός λαός αµφιταλαντεύεται ανάµεσα στην επανάσταση και την ολική παράδοση. Οι φαρµακευτικές πολυεθνικές και η παγκόσµια τάξη πραγµάτων αποχαυνώνουν το έθνος µε µια τηλεοπτική ζωντανή εκποµπή βίαιης πάλης µέχρι θανάτου… Ενα εξελιγµένο «Survivor», ας πούµε, δίχως κανόνες και όρια αλλά µε ντοπαρισµένους, «τούµπανο» από τα προηγµένα αναβολικά µαχητές-αθλητές, που αλληλοσκοτώνονται στο τηλεοπτικό γυαλί για γερά χρηµατικά ποσά. Ο Ρέντα, γνωστός ως «Αρες», είναι ένας βετεράνος µαχητής του σόου που βγάζει τα προς το ζην, κάνοντας αβάντες για την αστυνοµία. Οταν η αδερφή του κατηγορείται για οπλοκατοχή θα διακινδυνέψει τα πάντα ώστε να καταφέρει να σώσει αυτήν και τις κόρες της.

Ζοφερό µεν, έντονο δε. Βίαιο µεν, λυτρωτικό δε. Κατασκότεινο µεν, αλλά µε αρκετό εσωτερικό φως δε. Ανατριχιαστικό µεν, φουλ αληθινό και ελπιδοφόρο δε. Καλοκουρδισµένη γαλλική, φουτουριστική παραγωγή µε δράση, αγωνία, περιπέτεια, που χαϊδεύει τα µουντά µαλλιά µιας κοντινής πραγµατικότητας και ενός b-movie επιστηµονικής φαντασίας. Εξυπνο προξενιό του Blade Runner µε τη φτωχοποίηση της Ευρώπης, που δεν απέχει πολύ από τις παραγκουπόλεις-προάστια του Παρισιού, όπως προφητεύει και η ταινία.


264 1007

Από τη σκοτεινή και εξώκοσµη κουζίνα του Alien σερβίρεται το έδεσµα που ονοµάζεται «Life». Ο Σουηδός «σεφ» Ντανιέλ Εσπινόζα του «Κρησφύγετου» και του «Child 44», αναβιώνει τον τρόµο στο διάστηµα από άγνωστες και απειλητικές, εξωγήινες µορφές ζωής. Στην ταινία τα πράγµατα είναι πιο ξεκάθαρα απ' ό,τι ήταν στο επικό Alien, που το συνάντησε η αποστολή στο αχανές διάστηµα. Εδώ, η άγνωστη µορφή ζωής έρχεται από τον ολίγον γνωστό πλανήτη Αρη, δηλαδή από τη γειτονιά µας, κι εισέρχεται για έρευνα και παρατήρηση στον επιστηµονικό διαστηµικό σταθµό που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη Γη. Καθόλου φιλική και εντελώς πανέξυπνη, η οντότητα µετατρέπει τον ήσυχο σταθµό σε µια διαστηµική κονσέρβα θανάτου, ενώ τους επιστήµονες και το τεχνικό προσωπικό σε εκλεκτούς µεζέδες.

Καλή η κινηµατογράφηση, ωραίες οι σκηνές έντασης εντός και εκτός του διαστηµικού σταθµού, κλειστοφοβική ατµόσφαιρα και η αγωνία σε ψηλά επίπεδα, Δυνατό και το καστ µε Γζίλενχαλ, Ρέινολντς και Φέργκιουσον, τίποτα όµως το ιδιαίτερο και το ξεχωριστό, καθώς το τέρας στο «Life», που είναι το άλφα και το ωµέγα του σεναρίου, δεν έχει καµιά σχέση µε την ανατριχιαστικά εξαιρετική Alien bitch του Ελβετού καλλιτέχνη Γκίγκερ. Αλλωστε, το Μάιο στη χώρα µας θα προβληθεί το δεύτερο µέρος της prequel τριλογίας του Alien µε τον τίτλο «Alien: Covenant», δια χειρός του πρωτοµάστορα Ρίντλει Σκοτ.


264 1008

Ο Ιουδαίος Νόρµαν Oπενχαϊµερ (Ρίτσαρντ Γκιρ) είναι αυτό που ονοµάζουµε λαδοπόντικας, ένα σύγχρονο λαµόγιο που θέλει να εισβάλει στην καρδιά της οικονοµικής επιτυχίας και, µέσω υψηλών γνωριµιών που ποτέ δεν του κάθονται, να κάνει τρανές δουλειές. Eνας δηµοσιοσχεσίτης του πεζοδροµίου µε το ίδιο παλτό, την ίδια τραγιάσκα και την ίδια κρεµαστή τσάντα να περιφέρεται σαν τον φτωχοδιάβολο, από επιχειρηµατικά συνέδρια σε πολιτικά forum, για να κάνει γνωριµίες. Την «πέφτει» άγρια σε έναν Ισραηλινό, χαρισµατικό δευτεροκλασάτο πολιτικό, τον Μίσα Eσελ (Λίορ Ασκενάζι) και του αγοράζει ένα πανάκριβο ζευγάρι παπούτσια Lanvin των 1.000 και κάτι δολαρίων. Αυτός ο πολιτικός, τρία χρόνια αργότερα γίνεται ο πρωθυπουργός του Ισραήλ.

Ο σκηνοθέτης Τζόζεφ Σένταρ του «Γράψε Λάθος» στήνει απέναντί του έναν ώριµο Ρίτσαρντ Γκιρ, σε ένα εξαιρετικό ρόλο, που θέλει προσοχή. Η ταινία µπαινοβγάινει στις θύρες της κωµωδίας και του δράµατος, µετατοπίζοντας µε µαεστρία το κέντρο βάρος του σεναρίου. Ο χαρακτήρας του Νόρµαν και η πορεία αυτού του ανθρώπου που λειτουργεί στη σφαίρα της ανηθικότητας και της ηθικής, δίνει το ιδιαίτερο ύφος αυτής της πολιτικοκοινωνικής ταινίας. Δείτε την, αξίζει!


264 1006

Ο Φαρούκ (Σαντέκ) είναι 20χρονος ράπερ από τα προάστια του Παρισιού. Εξαιτίας µιας διαµάχης µε έναν άλλο µουσικό, κινδυνεύει και φεύγει µακριά από την πρωτεύουσα. Ο φίλος του, Μπιλάλ, προτείνει να συνοδεύσει σε ένα ταξίδι στα λιµάνια της Γαλλίας τον Σερζ (Ντεπαρντιέ), ο οποίος, ακολουθώντας τα βήµατα του κλασικού ζωγράφου Ζοζέφ Βερνέ, ζωγραφίζει εκ νέου τα έργα του. Παρά το χάσµα γενεών και κουλτούρας, µια αναπάντεχη φιλία γεννιέται ανάµεσα σε αυτόν και τον πολλά υποσχόµενο νέο.

Ο Ντεπαρντιέ, ως µια παραφουσκωµένη από τις κρεπάλες ανθρώπινη φούσκα, µόλις που κουνιέται από το πάχος στα άνευ υποκριτικής δεινότητας πλάνα. Συµπέρασµα: Μάθε να συµβιώνεις όσο πιο σύντοµα γίνεται µε το λαθροµετανάστη της γειτονιάς σου γιατί η ζωή σου θα είναι πραγµατικά πολύ δύσκολη. Οι Γάλλοι ξέρουν, ενηµερώνουν και καθησυχάζουν.